Het was Bernard Haitink die het Concertgebouw ooit roemde als het beste instrument van het orkest waaraan het onderdak biedt. Dat moet de Amsterdamse notabelen ook voor ogen hebben gestaan toen ze in 1881 besloten de hoofdstad een volwaardige concertzaal te schenken. Zeven jaar later prijkte er in het drassige weidegebied net buiten de gemeentegrens een wonder van neoclassicistische architectuur, het Concertgebouw, dat zich inmiddels, evenals zijn belangrijkste bespeler, het Koninklijk Concertgebouworkest, in een wereldwijde belangstelling mag verheugen.

Historie

Het is 15 september 1881. In Amsterdam komen zes illustere burgers bij elkaar om een 'Voorloopige Commissie tot het bouwen van een concertzaal' in het leven te roepen. De Parkzaal, in de Plantage, staat op het punt gesloopt te worden, Felix Meritis is te klein, het Paleis voor Volksvlijt oncomfortabel en berucht om de slechte akoestiek.

Enkele maanden eerder had het Weekblad De Amsterdammer de beschamende staat van het hoofdstedelijke muziekleven aan de kaak gesteld. 'Terwijl in het buitenland de bestuurders van alle zichzelf respecterende steden voor goede concertzalen zorgen, voert onze overheid het noodlottige woord kunst is geen regeeringszaak in haar schild', berichtte het weekblad.

Er wordt gebouwd!

Voor de keuze van een locatie gaat de commissie te rade bij Pierre Cuypers, architect van het Rijksmuseum dat inmiddels in aanbouw is. Hij bemiddelt bij de aankoop van een terrein in de buurt van het nieuwe museum, net buiten de gemeentegrens, midden in de weilanden van Nieuwer-Amstel.

Op 7 maart 1882 liggen de plannen op tafel voor een Naamloze Vennootschap met een kapitaal van f 400.000.-, waarvoor aandelen à f 1000.- te koop worden aangeboden. Op 8 juli 1882 is de oprichting van de N.V. Het Concertgebouw een feit, hoewel nog voor slechts f 250.000.- is ingetekend.

Een specifieke bouwstijl wordt niet verlangd, als het geheel maar past op een terrein van 130x55 m, niet meer gaat kosten dan f 300.000.-, en ruimte biedt aan ongeveer 2000 toehoorders. Na enig geharrewar wordt gekozen voor het ontwerp - zij het in vereenvoudigde vorm - van Amsterdams best beklante architect, Adolf Leonard (Dolf) van Gendt, schepper van onder meer de Hollandsche Manege, Frascati, De IJsbreker en de Galerij van het Paleis voor Volksvlijt.

Eind 1886 is het Concertgebouw voltooid, maar door gebrek aan vertrouwen van de geldschieters en de nodige strubbelingen met de gemeente Nieuwer-Amstel, onder meer over het dempen van een slootje, de bestrating van de toegangswegen en de levering van straatverlichting, kan het lang verbeide gebouw pas op woensdag 11 april 1888 feestelijk worden ingewijd.

meer informatie:

Meer over het gebouw

De stijl

Voor zijn prestigieuze project koos Van Gendt de internationale bouwstijl die als 'Weens classicisme' de kunstgeschiedenis in zou gaan. Een trotse lier, tot op de dag van vandaag present in het logo van het Concertgebouw, vormde de kroon op Van Gendts creatie.

Wat vormgeving en indeling van het interieur betreft heeft Van Gendt zich duidelijk laten inspireren door het twee jaar oudere, in 1943 verwoeste, Neue Gewandhaus in Leipzig: vloeiende lijnen, ronde hoeken, de zalen omgeven door ruime corridors. En evenals in Leipzig werd in Amsterdam de kleine zaal dwars achter de grote gesitueerd, en kreeg de Grote Zaal het 'schoenendoosmodel', zij het, met een omvang van 44x27,80x17,50 m en ruim 2000 zitplaatsen, veel royaler van opzet.

Publicatie

Teksten en foto's zijn afkomstig uit de publikatie Concertgebouw & Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam. De uitgave bevat 80 rijk geïllustreerde pagina's met teksten door Henriette Posthuma de Boer.

Het boekje is voor slechts € 11,- te verkrijgen bij de kassa en de kiosk van het Concertgebouw, of in de boekhandel (ISBN 90-76588-39-2).

Jaarverslag

U kunt hier het Jaarverslag van 2008 van het Concertgebouw NV en de met het Concertgebouw NV geconsolideerde Stichting Comité voor het Concertgebouw downloaden.

Jaarverslag Concertgebouw NV 2008.pdf