Interview — 27 september 2021 · 4 minuten leestijd

Denis Matsuev: ‘Concerten ervaar ik als momenten van groot geluk’

· tekst Wenneke Savenije , foto Evgeny Evtyukhov

Denis Matsuev is gewend om van het ene concert naar het andere te rennen. Na een concertloze periode pakt hij zijn praktijk weer op. Met werken van Schumann, Beethoven en Liszt opent de ‘Siberische Beer’ op 3 oktober de nieuwe serie Grote Pianisten. ‘Ik heb pas écht goed gespeeld als ik na een concert drie kilo ben afgevallen.’

Deel dit artikel

Mijn ontmoeting met Denis Matsuev vindt plaats in Hotel Okura in Amsterdam. Terwijl ik door de draaideur naar binnen ga zie ik de wereldberoemde pianist energiek de hal inlopen met drie telefoons in zijn handen. Heeft hij Poetin of Gergiev aan de lijn, met wie hij bevriend schijnt te zijn? Of belt hij met zijn vrouw en zijn dochtertje? De gespierd ogende Matsuev, die vleugels kan laten bulderen en door zijn vrienden de ‘Siberische Beer’ wordt genoemd, ziet er intimiderend uit.

Zodra hij in de gaten krijgt dat ik die journaliste moet zijn, verschijnt er een brede grijns op zijn gezicht. Met de lift gaan we naar The Lounge, waar je uitzicht hebt op heel Amsterdam. Maar gebouwen interesseren de maestro niet. Voor hem zijn de mensen die hij overal ter wereld ontmoet het belangrijkst. En dat zijn er veel, want tot de pandemie gaf Matsuev wel driehonderd concerten per jaar. Tot zijn grote geluk begint zijn ‘normale leven’ nu weer op gang te komen.

‘Als ik geen concerten heb voel ik me leeg’

Matsuev: ‘Optreden is magisch! Het doet er niet toe of ik in Carnegie Hall, de Musikverein, het Mariinsky Theater, Het Concertgebouw of in een klein dorpje in Frankrijk speel. Op het podium voel ik me verrijkt en geïnspireerd. Als kind kon ik er niet genoeg van krijgen om voor mijn vrienden of familie te spelen. Als ik geen concerten heb voel ik me leeg. Ik ren van het ene concert naar het andere, omdat ik gestrest raak van nietsdoen. De energie die ik van het publiek krijg heeft op mij een weldadig effect. Als ik ziek ben ga ik nóg meer concerten spelen, daar word ik beter van. Ik noem dat “stage therapy”. Muziek heeft ook een therapeutisch effect op de mensen in de zaal. Concerten ervaar ik als momenten van groot geluk. In muziek kan ik mijn ware zelf uitdrukken.’

‘De energie die ik van het publiek krijg heeft op mij een weldadig effect’

In een blog op zijn website deed Matsuev een jaar geleden een ontroerende oproep. ‘Ik geloof dat je moet ervaren wat ik ervaren heb, spelend in een concertzaal met vijftienhonderd lege stoelen, om uiteindelijk bang te worden voor jezelf en je geliefden en een masker op te zetten. Doodse stilte, lege lucht en duisternis, die levensenergie en emoties wegzuigt. Niemand. Niets… Want “het masker zit ongemakkelijk, ik stik, covid is een verzonnen concept, het dragen van een masker schendt mijn rechten”… Al deze excuses maskeren gewoon verwaarlozing van de gezondheid, gebrek aan zorg voor je dierbaren en totale onverschilligheid voor mensen. Als we vandaag geen maskers dragen en eenvoudige veiligheidsregels negeren, zullen we morgen stikken, niet door maskers, maar door het gebrek aan gelegenheid om naar livemuziek te luisteren in concertzalen, door zelfverkozen isolement in vier muren en letterlijk door longschade.’

‘Muziek maken moet uit jezelf komen’

Toch heeft covid hem ook wel iets positiefs gebracht: hij heeft nieuw repertoire aan zijn lijst van ruim vijftig pianoconcerten en vijfentwintig recitalprogramma’s kunnen toevoegen en, belangrijker, voor het eerst had Matsuev tijd voor zijn dochtertje. ‘Het is me opgevallen hoe muzikaal ze is, maar ik zal haar nooit dwingen musicus te worden. Muziek maken moet uit jezelf komen.’

Tot de pandemie woonde Matsuev in vliegtuigen en hotels. Soms ging hij maar twee keer per jaar naar huis, Kerstmis meegerekend. De pianist denkt dat hij dat in de toekomst anders zal gaan aanpakken, want het heeft hem goed gedaan om de ontwikkeling van zijn kind van zo nabij te kunnen volgen. ‘Thuis is voor mij het huis van mijn jeugd in Irkoetsk, waar alles nog hetzelfde is als vroeger. Ik slaap er in mijn oude bed en mijn knuffelbeer heeft nog altijd zijn groene overall aan. Ik zit er urenlang in de sauna, een echte Siberische sauna, en neem daarna een duik in het Baikalmeer, waar het water nooit warmer wordt dan acht graden. Dat is de beste manier om te relaxen.’

‘Thuis is voor mij het huis van mijn jeugd in Irkoetsk, waar alles nog hetzelfde is als vroeger’

Matsuev krijgt iets vertederends over zich wanneer hij over Irkoetsk vertelt. ‘Er klonk altijd muziek bij ons thuis, waar iedereen welkom was. Mijn ouders zijn allebei musici. Mijn vader speelde piano en componeerde en mijn moeder gaf pianoles. Behalve klassieke muziek klonk er ook veel jazz, want mijn vader is een groot jazzliefhebber. Mijn overgrootvader speelde viool en al mijn opa’s en oma’s speelden gitaar en accordeon. Zelf kan ik wel tien instrumenten bespelen, alleen niet zo goed als de piano!’

Toen Matsuev als kleuter van drie met één vingertje op de piano het melodietje van de weerberichten op de radio naspeelde, begrepen zijn ouders dat het tijd werd voor pianoles. Matsuev bleek een wonderkind, maar hij studeerde nooit meer dan zo’n twee uur per dag. Hij groeide op als een normaal jongetje, dat dol was op zijn vriendjes, buitenspelen en vooral voetballen. ‘Ik hield van voetballen en ijshockey, ik hield van het leven en was ontzettend openhartig. Mijn passie voor Spartak, de beste voetbalclub van Moskou, was even groot als mijn liefde voor Beethoven en Rachmaninoff.’

‘Mijn passie voor Spartak was even groot als mijn liefde voor Beethoven en Rachmaninoff’

‘Nadat ik met sporten drie keer mijn hand had gebroken, besloten mijn ouders dat het tijd werd om naar Moskou te verhuizen. Ik was toegelaten tot de Speciale Muziekschool voor jonge talenten, maar ik wilde helemaal niet weg uit Irkoetsk. Ik heb moord en brand geschreeuwd dat ik mijn vriendjes niet kon missen, want ik heb een Siberisch temperament en ik haat onrecht. Zonder Spartak zou ik misschien wel nooit pianist zijn geworden. Ik wilde pas mee naar Moskou toen mijn oma zei dat ik dan elke week naar de club kon gaan kijken. Mijn ouders gaven alles op en betrokken een éénkamerwoning in Moskou omwille van mijn pianostudie. Zonder hen had ik het nooit zover geschopt.’

‘Wat mij onderscheidt van veel andere pianisten, is dat ik graag improviseer en jazz speel’

‘Nog altijd zijn mijn ouders mijn beste raadgevers en critici. Vanaf het moment dat ik in 1998 het Tsjaikovski Concours in Moskou won, lag de wereld aan mijn voeten. Daar probeer ik gewetensvol mee om te gaan. Zelf weet ik dat ik pas écht goed heb gespeeld als ik na een concert drie kilo ben afgevallen. Wat mij onderscheidt van veel andere pianisten, is dat ik graag improviseer en jazz speel. Dat verruimt mijn muzikale horizon en zorgt ervoor dat ik ook in de meesterwerken van Beethoven, Tsjaikovski en Liszt steeds weer nieuwe dingen ontdek. Klassieke muziek is mijn echtgenote, maar jazz is mijn minnares.’

Wij raden u aan om uw concertkaarten te bestellen via een andere browser. Gebruik hiervoor Chrome, Firefox, Safari, Edge of Internet Explorer versie 10 of hoger.