Simply Quartet: ‘Ons klankideaal staat niet vast’

‘Ons eerste concert hier was ik zo zenuwachtig dat ik er nauwelijks van kon genieten, en zeker niet doorhad hoe mooi deze zaal is.’ Xiang Lyu, altviolist van het Simply Quartet, lacht erom, maar toen was het een serieuze zaak voor hem. Lyu staat met twee van zijn collega’s op het podium van de Kleine Zaal, een uurtje voor hun repetitie begint.

Duwtje in de rug

Die eerste keer was 2021, toen het kwartet Rising Star was. Sindsdien is er veel gebeurd, de vier speelden in belangrijke zalen, met regelmaat ook aan de Van Baerlestraat. In hun thuisstad hebben ze een residency in het Konzerthaus. En last but not least: komend seizoen maken ze in Het Concertgebouw deel uit van de serie Wereldberoemde Strijkkwartetten. Een upgrade. ‘Een duwtje in de rug richting nieuwe kansen is fijn’, zegt cellist Ivan Valentin Hollup Roald.

Hij kijkt om zich heen tot achter in de zaal: ‘In deze muren zit geschiedenis’. Violist Antonia Rankersberger: ‘Ik heb een canvas tas, een keer gekregen van de organisatie, en daarop staat: “Alles klinkt mooier in Het Concertgebouw.” Het is echt zo. Hier kun je als speler alles geven. Je kunt zo zacht als je wilt, we kunnen ook spelen met de brille van de zaal. Ik denk hier vaak: wow, wat heb ik een mooi instrument – omdat ik het echt goed kan horen in de Kleine Zaal.’

Vier personen die hetzelfde boek lezen

De Simply’s, van wie er drie present zijn voor het interview, zijn bescheiden maar gepassioneerd. Hun ziel en zaligheid stoppen ze in het kwartet. Hoe speel je eigenlijk strijkkwartet? Valentin, met Noorse tongval, formuleert heel precies: ‘Je maakt contact met jezelf, de muziek, je collega’s en je publiek. Wat ik ook heel mooi vind is hoe Goethe het verwoordde: “Een strijkkwartet is een conversatie tussen vier intelligente mensen.’’’

Altviolist Xiang Lyu

We geven elkaar ruimte om ieder een eigen stem te hebben

Xiang: ‘Zie het zo: vier personen lezen hetzelfde boek, en ieder heeft een andere kijk op wat hij leest. We hebben altijd veel tijd gestoken in echt samen proberen te komen, hetzelfde verhaal te vertellen. Nu zijn we zover dat we elkaar ruimte geven om ieder een eigen stem te hebben en die te laten horen.’

Xiang legt uit dat de Simply’s eenzelfde gevoel voor klank hebben, maar er toch vaak een eigen interpretatie op na houden. In het begin waren ze ‘erg aardig voor elkaar’. Maar als je echt diep wilt duiken, moet je duidelijk zijn, je moet in discussie om beter te worden. ‘Je geeft je collega’s, maar ook jezelf kans om de dingen uit te spreken. Als je het punt bereikt waarop verschillende meningen elkaar kunnen vinden, wordt het weer leuk.’

Kwartetspel is een serieuze zaak

Antonia: ‘Voor mij is het kwartetspel een uiterst serieuze zaak. Ik zit niet alleen in het kwartet om alleen van de mooie muziek te genieten, ik wil echt iets voor elkaar krijgen. Tijdens de repetities bestuderen we vele details om op het podium de verbeelding zijn werk te kunnen laten doen. Ik ben een groot voorstander van diepgaande studie.’

Xiang: ‘Nooit doen we hetzelfde, ieder concert gebeurt er iets anders, ook al speel je hetzelfde stuk. Dat komt door de vrijheid die je vergaart door alle studie vooraf. Ik maak weleens muziek met vrienden, en dan lezen we een stuk terwijl we het spelen. In het professionele kwartetleven moet dat eigenlijk ook zo zijn: dat je de muziek ziet alsof het de eerste keer is. Je probeert nieuwe dingen uit, je reageert op wat je ziet staan, dat plezier moet er liefst altijd zijn.’

Cellist Ivan Valentin Hollup Roald

Ons klankideaal staat niet vast

Valentin: ‘Ons klankideaal staat niet vast. Het is alsof je een sculptuur maakt: je hebt het materiaal in handen en kunt er iets mee boetseren. We spelen nu voor het eerst Debussy, bijvoorbeeld, dat maakt dat we heel anders over kleur nadenken dan daarvoor.’

Nieuwe primarius

Het interview is verhuisd van de zaal naar de kleedkamer. Het koffiezetapparaat pruttelt, een shot cafeïne voor een intensief gesprek. Antonia: ‘Toen ik in het kwartet kwam vonden mijn collega’s dat ik te veel vibrato gebruikte, dat heb ik inmiddels wel afgeleerd. Ik heb de opnames van het Alban Berg Quartett grijs gedraaid. Wat zij deden, iedere stem de grootst mogelijk transparantie meegeven, is voor mij echt een ideaal.’

Xiang: ‘Toen Antonia had voorgespeeld, zei ik tegen mijn collega’s: “Als we haar niet kiezen, doe ik niet meer mee!’’’

Een klank moet groeien en dat kost tijd

Xiang vervolgt: ‘We hebben sinds kort een nieuwe primarius, de geweldige Sueye Park. Zij heeft ons gekozen en wij haar, dat voel ik heel sterk. Ze past perfect, in klank en gedachtegoed. Ook persoonlijk voelt het goed, er is een soort onzichtbare klik. In onze nieuwe samenstelling zijn we rustig aan het werk. Een klank moet groeien en dat kost tijd.’

Weense klassieken

Belangrijke repertoirepijlers voor dit succesvolle jonkies-af-strijkkwartet: de Weense klassieken. Door Haydn is het genre gevormd. Groten als Beethoven en Schubert vervolmaakten het samenspel tussen de vier strijkers met een sublieme reeks werken. Valentin: ‘Dat is een bewuste keuze van ons. We wilden echt met de Weners beginnen, om de klassieke strijkkwartettaal te leren begrijpen, daar is zoveel muziek op gebouwd. Vandaaruit komen we bij de romantici en verder.’

Violist Antonia Rankersberger

Misschien komt het omdat ik een Oostenrijks plattelandsmeisje ben dat ik van Schubert houd

Antonia: ‘Misschien komt het omdat ik een Oostenrijks plattelandsmeisje ben dat ik van Schubert houd. Maar ik wil graag mijn horizon verbreden. De zes Bártoks, een compleet andere wereld, passen ook goed bij ons. Folklore-elementen in de muziek vind ik heerlijk, vooral in klassieke muziek.’

Manier van leven

Het Simply Quartet koos voor het kwartetleven. Om daar een boterham mee te verdienen is niet eenvoudig, een docentschap is welkom, en daar wordt aan gewerkt. Maar het kwartet, daar gaat hun hart het snelste van kloppen. Antonia: ‘Een strijkkwartet zijn, is een manier van leven. Op woensdag hebben we onze vrije dag, maar ook dan is er altijd een vorm van contact.’

Het is niet makkelijk om zo intens samen te werken

Valentin: ‘In zekere zin is het een vrije levensstijl, tegelijkertijd sta je altijd aan. We zijn zeer toegewijd. Het is niet makkelijk om zo intens samen te werken. Iedereen heeft meetings, maar onze meetings zijn altijd met dezelfde mensen en duren uren en uren. De kritieken moet je incasseren, ook al zijn ze niet op de persoon gericht. Het doel is om beter te worden. Ik voel me zeer bevoorrecht dat ik dit kan en mag doen. Wat het allemaal waard maakt, zijn de bijzondere momenten op het podium. Die kan ik nauwelijks uitleggen, en die zijn er ook niet altijd. Magie kun je niet afdwingen.’

Diep menselijk contact

Xiang: ‘Na een reeks concerten kan ik soms genoeg hebben van het kwartet. Met kerst denk ik: heerlijk, drie weken niet met elkaar.’ Lachend kijkt hij zijn collega’s aan: ‘Maar na een week mis ik het kwartet enorm, ik heb de druk en de discussie nodig.’

Valentin: ‘Strijkkwartet spelen is een vorm van diep menselijk contact. Het is zwaar, maar ook weer niet. Elkaar door de muziek begrijpen is buitengewoon waardevol.’

Antonia: ‘In een kwartet draag je samen de verantwoordelijkheid, niet alles komt op je eigen schouders neer. Het samen iets creëren is heel mooi. Het zit in mijn karakter dat ik iets moet doen wat persoonlijk is, wat te maken heeft met mijn emoties, met mijn verbeelding, waarin mijn kracht kan bloeien en ik een beter persoon word.’