Mengjie Han, pianist van het Amatis Trio: ‘Op het podium ben ik behoorlijk eigengereid’

Stipt op het afgesproken uur stapt Mengjie Han het café bij Rotterdam CS binnen. Voor een interviewafspraak heeft hij alle tijd: na een aantal intensieve maanden heeft het Amatis Trio min of meer zomerstop. Sinds een paar jaar woont hij weer in het ouderlijk huis in Spijkenisse, samen met zijn moeder. Zoals gebruikelijk is hij de dag begonnen met piano studeren. ‘Maar ik doe ook klussen waar ik normaal niet aan toekom: tuinieren bijvoorbeeld.’

Het leven van een pianist kan behoorlijk eenzaam zijn

Aan het begin van het jaar zag zijn leven er heel anders uit. Met het Amatis Trio was hij op tournee in Zuid-Amerika en China. Han glundert wanneer hij eraan terugdenkt. ‘Het leven van een pianist kan behoorlijk eenzaam zijn. Juist daarom vind ik het toeren fantastisch. Het samen op een podium staan, de energie die loskomt: ik haal daar veel voldoening uit.’

Het Amatis Trio is kind aan huis in de Kleine Zaal © Milagro Elstak

Van publieksprijs naar internationale doorbraak

Het Amatis Trio opereert vanuit Salzburg, maar hun avontuur begon in 2014 in Amsterdam, waar de drie musici studeerden aan het conservatorium. Violist Lea Hausmann en cellist Samuel Shepherd vormden een duo dat, om wat bij te verdienen, geregeld onder het Rijksmuseum speelde. Op een gegeven moment wilden ze meedoen aan het Grachtenfestival Conservatorium Concours. Daarvoor zochten ze een pianist. ‘Via een gemeenschappelijke vriendin kwamen ze bij mij terecht. We hadden twee weken om ons voor te bereiden’, herinnert Han zich. Ze wonnen de publieksprijs én een optreden in Het Concertgebouw.

Daarna ging het snel. In de afgelopen twaalf jaar ontwikkelde het Amatis Trio zich tot een eigenzinnig ensemble met een frisse kijk op klassieke muziek. De musici wonnen diverse andere prijzen, reisden in 2018 als ECHO Rising Stars door Europa, namen twee albums op en gaven talloze compositieopdrachten. In Het Concertgebouw zijn ze inmiddels kind aan huis.

Van tevoren weten we niet hoe een concert zal verlopen

Het trio voelt voor hem als familie, zegt Han. ‘De klik was er vanaf het eerste moment.’ Dat betekent niet dat het onderling altijd pais en vree is. ‘Tijdens repetities zijn we het bijna nooit met elkaar eens. Dat zie ik niet als iets negatiefs, integendeel. Juist die verschillen zorgen voor spanning en interactie op het podium. Van tevoren weten we niet hoe een concert zal verlopen. Die spontaniteit is nodig om het publiek écht te kunnen raken. Uiteindelijk wil je verrast worden: dat geldt voor ons net zo goed als voor de mensen in de zaal.’

De breuk die geen breuk bleek

De band tussen de trioleden is intens. Soms zelfs té intens, heeft Han ervaren. ‘Vijf jaar geleden ben ik uit het trio gestapt, omdat het niet meer liep.’ Veel wil hij daarover niet kwijt. ‘Op een gegeven moment leer je ook elkaars zwakke kanten kennen. Het kost tijd om die te accepteren.’ Achteraf noemt hij zijn keuze een vergissing. ‘Na een jaar was ik weer terug. Ik kan niet anders zeggen dan dat we het nu geweldig hebben met elkaar. Op tournee doen we ook buiten het musiceren alles samen: reizen, eten, wandelen. Tijdens de Zuid-Amerika-trip waren we drie weken op een cruiseschip: een soort werkvakantie.’

Vijf jaar geleden ben ik uit het trio gestapt, omdat het niet meer liep

Vijf jaar woonde hij in Salzburg. Het lukte hem niet er te aarden. ‘De stad is schitterend: de cultuur, de geschiedenis en de natuur. Maar de bevolking is vreselijk conservatief.’ Hij grijnst: ‘Nu ik alweer even terug ben in Nederland, denk ik: was het echt zo erg?’

Muziek in het hier en nu

Het Amatis Trio is een van de weinige fulltime pianotrio’s in Europa. De kans bestaat dat je er als musicus volledig door wordt opgeslokt, maar dat geldt niet voor Han. ‘Ik heb veel hobby’s en interesses. Zo verdiep ik mij in geopolitiek, economie en actualiteit. We leven in een tijd van oorlog en populisme. Ik probeer vanuit verschillende perspectieven een wereldbeeld te vormen dat voorspellende waarde heeft. En dat beeld is niet louter positief.’

Het ontbreekt de klassiekemuzieksector aan innovatie

Het is lunchtijd. Kroketten met bruinbrood verschijnen op tafel. Intussen snijdt Han een ander onderwerp aan: de toekomst van de klassieke muziek. ‘Er is onvoldoende aanwas van jonge bezoekers. Het ontbreekt de sector aan innovatie.’

Het Amatis Trio wil het daarom ánders doen. ‘We spelen muziek in het hier en nu, dus waarom zou dat precies zo moeten als in de negentiende eeuw?’ Het programma Arcadia, dat het Amatis Trio in november in de Kleine Zaal speelt, illustreert wat hij bedoelt. De muziek springt van Schubert naar Rebecca Clarke en van Haydn naar Wagner. Cellist Samuel Shepherd praat de verschillende stukken aan elkaar.

Typerend voor het Amatis Trio: bij elk concert geven de musici tekst en uitleg bij het programma © Milagro Elstak

Een concert als totaalervaring

‘We nemen het publiek als het ware mee naar een idyllisch berglandschap. Het gaat ons om de totaalervaring. Natuurlijk kunnen we kiezen voor safe door alle pianotrio’s van Beethoven op het programma te zetten. Maar dit is leuker, interessanter. We vertellen een verhaal en prikkelen de verbeelding.’

We vertellen een verhaal en prikkelen de verbeelding

Han ziet dat het publiek vergrijst, maar constateert tegelijkertijd dat er nog altijd mensen naar de concertzaal komen. ‘Want waarom zou je, als je een muziekstuk ook op Spotify kunt beluisteren?’ Het heeft volgens hem alles te maken met de ervaring die je met elkaar deelt. ‘Wij mensen zijn in de kern sociale wezens.’

Enthousiast vertelt hij over een boek van Harvard-professor en bestsellerauteur Arthur C. Brooks. ‘Volgens hem rust geluk op drie pijlers: enjoyment, satisfaction en meaning. Brooks maakt een wezenlijk onderscheid tussen enjoyment en pleasure, oftewel tussen voldoening en plezier of genot. Bij pleasure komt er in het brein een stofje vrij dat je kortstondig een prettig gevoel geeft. Enjoyment heeft betrekking op de gedeelde ervaring. Die is cruciaal: alleen daardoor bouw je betekenisvolle herinneringen op.’

Geluk, herinneringen en verbondenheid

Die verbondenheid is precies wat Han zelf in muziek zoekt. De piano betekent voor hem vrijheid. ‘Op mijn zesde wist ik al dat ik pianist zou worden. In muziek kan ik al mijn gevoelens kwijt. Op het podium ben ik behoorlijk eigengereid. Zo van: hoor mij nou eens even. In het dagelijks leven ben ik veel bescheidener. Mezelf in woorden uitdrukken vind ik veel moeilijker dan in muziek. Ook in dit gesprek merk ik die frustratie: woorden limiteren me.’

Mengjie Han wist op zijn zesde al dat hij pianist zou worden © Andreas Berthel

Mezelf in woorden uitdrukken vind ik veel moeilijker dan in muziek

Kan hij zich een leven zonder muziek voorstellen? ‘Alleen als daarvoor iets anders in de plaats zou komen. Ik heb een associatief brein. Muziek en koken liggen voor mij dicht bij elkaar. Was ik een chef-kok, dan zou ik niet met klanken maar met smaken toveren. Koken is voor mij een kunstvorm. Net als muziek prikkelt het de zintuigen. Je hoort koks weleens vertellen hoe zij met bepaalde smaken herinneringen oproepen. Met muziek werkt dat precies zo.’

Was ik een chef-kok, dan zou ik niet met klanken maar met smaken toveren

Binnenkort gaat Han scubaduiken op Curaçao, een van zijn grote passies. ‘De schoonheid onder water is onbeschrijflijk. In het Eerste pianotrio van Enescu, dat wij als trio hebben opgenomen, zit een passage die mij altijd doet denken aan mijn duikervaring in de Rode Zee. Zulke verbanden inspireren mij als musicus en geven het leven kleur.’