Schatgraven met Orville Breeveld

‘Bach, Haydn en Mozart, die componisten kent iedereen. Maar er is nog zoveel méér. Met Mind the Gap! maken we een statement. Het festival wil ons bewustmaken van de blinde vlekken in de muziekgeschiedenis, bijvoorbeeld als het gaat om componisten van Afro-origine. We openen een deur, in de hoop dat mensen denken: hé, deze muziek is zó inspirerend, waarom heb ik die niet eerder gehoord?’

Het festival wil ons bewustmaken van de blinde vlekken in de muziekgeschiedenis

Orville Breeveld is programmeur en curator van het Festival Mind the Gap! Bij het Concertgebouwpubliek is hij geen onbekende. In 2021 lanceerde hij de podcastserie Gemiste Sterren over componisten van kleur, zoals Florence Price en Samuel Coleridge-Taylor. Ook is hij initiatiefnemer van From Southeast With Love en From New West With Love.

In opdracht van de NTR maakte Breeveld de documentaireserie Nieuwe Blik Terug over succesvolle, vergeten zwarte Europeanen, onder wie componist, violist en kolonel Joseph Bologne, Chevalier de Saint-Georges. Het inspireerde hem tot de keynote-concertserie die hij sinds twee seizoenen in de Kleine Zaal presenteert. In elke aflevering ontrukt hij de mooiste muzikale pareltjes aan de vergetelheid.
 

Orville Breeveld tijdens Nieuwe Blik Terug © Arcadio M. Lanz

Honger naar vergeten repertoire

‘Ik heb een enorme honger naar al dat vergeten repertoire’, zegt hij in de Artiestenfoyer van Het Concertgebouw. Breeveld is een spraakwaterval: met aanstekelijk enthousiasme en in bloemrijke bewoordingen vertelt hij aan één stuk door waarom juist die ongehoorde muziek gehoord moet worden. Het is zijn passie, zijn levenswerk.

‘Laatst had mijn zoon een nieuw voetbalshirtje nodig. Ik heb van veel dingen verstand, maar van voetbal… Toch dacht ik ineens: klassieke muziek is net als de FIFA. Die begon begin vorige eeuw met een klein clubje Europese landen. Gaandeweg sloten ook andere culturen zich aan, elk met hun eigen manier van spelen, het Braziliaanse sambavoetbal bijvoorbeeld. De klassieke muziek kent, net als de voetballerij, een veel rijker palet aan stijlen, smaken en kleuren dan wij tot nu toe hebben leren kennen.’

Prachtige missie

‘De missie van Het Concertgebouw is om een divers publiek door middel van muziek te verrijken en te verbinden. Dat vind ik een prachtige missie! Al zo lang ik me kan herinneren, is Het Concertgebouw mijn referentie voor klassieke muziek. Als jongetje ging ik er met mijn moeder heen voor de Matthäus-Passion. Dus als je ergens de verandering teweeg wilt brengen, dan dáár.’

Het goud dat nu nog verborgen ligt, zijn we aan het delven

Breeveld neemt een slokje koffie. ‘Of nee, verandering is niet wat ik bedoel. We willen niets veranderen, we willen aan de bestaande canon van de klassieke muziek iets toevoegen. Het is een soort schatgraven: het goud dat nu nog verborgen ligt, zijn we aan het delven.’

Voorbeeldfunctie

Internationaal is er iets in beweging gezet, constateert Breeveld. ‘Ik heb in Duitsland een paar lezingen mogen geven, en laatst ook in Londen. De grote instituten daar hebben nog een flinke slag te maken. Wat dat betreft is Het Concertgebouw veel verder in zijn diversiteitsbeleid. Ik heb weleens gekscherend gezegd: “Je hebt artiesten die beroemd zijn in de Bijlmer en in Suriname, en die nog niet in Podium Klassiek of Het Parool hebben gestaan, maar wél in Het Concertgebouw.” De zaal wil een plek in de stad zijn waar iedereen zich welkom en gehoord voelt. De organisatie heeft het vermogen om een artiest te omarmen, om het enorme potentieel dat zich onder de radar heeft ontwikkeld te herkennen. Daarin heeft Het Concertgebouw een voorbeeldfunctie, honderd procent zeker weten.’

Juist daarom past het Festival Mind the Gap! in Het Concertgebouw. De focus ligt in deze eerste editie op componisten van kleur uit Europa, Amerika en Afrika. ‘We kijken niet alleen naar het verleden, maar ook naar de huidige tijd. Wie zijn de makers van nu? Wat inspireert deze generatie?’, licht Breeveld toe.

Wie zijn de makers van nu? Wat inspireert deze generatie?

Zo speelt het Chineke! Orchestra niet alleen werken van Samuel Coleridge-Taylor en Florence Price, maar ook van Carlos Simon, die komend seizoen composer in residence is. Countertenor Reginald Mobley en pianist Baptiste Trotignon brengen repertoire van hun bekroonde album Because. Pianowerken van Afrikaanse componisten uit diverse generaties klinken bij Rebeca Omordia, die ook een masterclass geeft aan studenten van het Conservatorium van Amsterdam.

Breeveld zelf opent het festival met een aflevering van Nieuwe Blik Terug, gewijd aan de Amerikaanse componist Julius Eastman. En dan is er nog het Concertgebouworkest, dat onder andere het Trompetconcert van Wynton Marsalis ten gehore brengt.

‘Ja, het Concertgebouworkest’, verzucht Breeveld. ‘Vergis je niet: twee jaar geleden voerde het de opera Het pand der goden van de Surinaamse componist Johannes Helstone uit. Heel moedig… en wat was het geweldig! Echt, als ik daaraan terugdenk, krijg ik kippenvel.’

Bewustzijnsverandering

‘Ontdekkingen zoals deze opera smaken naar meer. Er zijn nog zoveel verborgen schatten, zoveel luiken die open moeten. Bewustmaken is één ding, maar uiteindelijk wil je een bewustzijnsverandering teweegbrengen, zodat er een doorlopende lijn ontstaat. Daarom organiseren we tijdens het festival een besloten symposium voor de sector. Het is belangrijk dat we nieuwe ambassadeurs vinden. Dat meer musici en ensembles denken: wow, dit is interessant, hier wil ik meer van weten.’

Het is belangrijk dat we nieuwe ambassadeurs vinden

Laatst vroeg Breeveld aan een zaal vol Concertgebouwbezoekers: ‘Wie heeft er weleens van Florence Price gehoord?’ Een groot deel van het publiek stak zijn hand op. Een trouwe bezoeker van Nieuwe Blik Terug klampte Breeveld in de wandelgangen aan. ‘Hij had muziekwetenschap en fluit gestudeerd en zat al vijftig jaar in het vak. Maar van een Surinaamse componist had hij in al die tijd nooit iets gezien. Hij was zich er helemaal op gaan storten. Het is geweldig als mensen zo worden geraakt.’

Of neem het Leerorkest uit Zuidoost, dat bestaat uit kinderen van diverse achtergronden. Sinds Nieuwe Blik Terug heeft de muziekdocent een tool in handen om haar lessen inclusiever te maken. En dat werkt. ‘Kinderen zijn veel ontvankelijker voor klassieke muziek als zij zichzelf daarin herkennen.’

De verhalen die verteld moeten worden zijn het waard gehoord te worden

Het zijn slechts enkele willekeurige voorbeelden van de resultaten van zijn noeste arbeid. Reden om trots te zijn? ‘Nee, trots is niet het juiste woord, ik ben vooral dankbaar dat ik dit werk mag doen en dat ik daarin zulke geweldige metgezellen heb gevonden. Mijn honger is nog lang niet gestild. De verhalen die verteld moeten worden zijn het waard gehoord te worden.’

Voor iedereen met een hart

‘Muziek is voor iedereen die een hart en oren heeft. Of je nu in Zuidoost of in Zuid woont, en of je wieg op de Antillen of in Friesland stond: iedereen is welkom bij Mind the Gap!’

Muziek verbindt, overstijgt kaders en kan ons een gevoel van gelukzaligheid bezorgen

En wanneer is het festival voor hem geslaagd? ‘Zo, dat is een moeilijke vraag!’ Voor het eerst tijdens dit gesprek valt Breeveld even stil. Maar verrassend snel heeft hij zijn antwoord paraat: ‘Als iedereen geïnspireerd naar huis gaat: niet alleen het publiek en de musici, maar ook de deelnemers aan het symposium. In een tijd waarin de negatieve kanten van migratie vaak centraal staan, laten wij een tegengeluid horen. Muziek verbindt, overstijgt kaders en kan ons een gevoel van gelukzaligheid bezorgen.’

Met dromerige blik: ‘Kijk, het festival bestaat uit zes concerten, die kunnen echt het begin zijn van een nieuwe koers. Zeg nou zelf: dat zou toch fantastisch zijn?’