‘Alsof je een Oscar wint’: fotograaf Eduardus Lee over de tentoonstelling Mahler’s Universe

Eduardus Lee is niet iemand die graag in the picture staat. Het liefst beweegt hij zich, gekleed in het zwart, onopvallend door de concertzaal, met zijn camera op zoek naar dat ene perfecte beeld. Tijdens de tentoonstelling Mahler’s Universe zijn de schijnwerpers op hem gericht. Hoe dat is? ‘Ik ben vaak onzeker over mijn werk, maar nooit zenuwachtig. Het gekke is: dat ben ik nu wel.’

Lee heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot Nederlands meest gevraagde muziekfotograaf. Van huis uit is hij portretfotograaf. Naast concertfotografie maakt hij nog steeds portretten, vooral van musici en dirigenten. De door Leica georganiseerde tentoonstelling Mahler’s Universe, precies één jaar na het Mahler Festival, is de voorlopige kroon op zijn carrière. Leica heeft een lange traditie in het bouwen van stille, discrete camera’s, ideaal voor in de concertzaal. Een uitnodiging om te exposeren bij het prestigieuze cameramerk is de ultieme droom van elke professionele fotograaf. ‘Alsof je een Oscar wint’, zegt Lee glunderend.

• Tekst gaat verder onder het fotoblok.

Eduardus Lee: ‘Hier zie je Cynthia Yeh, percussionist van het Chicago Symphony Orchestra, met de hamer in actie in Mahlers Zesde symfonie. Ze is ongeveer net zo groot als de hamer. Wanneer de hamer naar beneden gaat, maakt zij een sprongetje. Precies dat moment heb ik weten te vangen. Ik wist meteen: deze foto wil ik in de tentoonstelling.’

Passie voor Mahler

In het werk van Lee komen zijn twee grote passies samen: muziek en fotografie. In het geval de tentoonstelling komt daar nog een derde passie bij: Mahler, die hij bij verre zijn favoriete componist noemt. Lee groeide op in Zeeland, waar hij werd opgeleid tot violist en pianist en vele jaren als tutti-violist in het Zeeuws Orkest speelde. ‘Mijn moeder luisterde graag naar Mahler. Een van haar favoriete films was Death in Venice waarin het Adagietto uit de Vijfde symfonie een belangrijke rol speelt. Het was waarschijnlijk mijn eerste kennismaking met Mahler.’

Ook de dirigent van zijn jeugdorkest, Carlo Nabbe, tevens concertmeester in het Zeeuws Orkest, was een belangrijke stimulans. ‘Hij had nog bij Herman Krebbers gestudeerd. Zijn advies was: “Als je ooit de kans hebt, ga dan naar Het Concertgebouw als het Concertgebouworkest Mahler speelt.” Zo geschiedde: tijdens een Kerstmatinee hoorde Lee voor het eerst live een Mahlersymfonie in de Grote Zaal. Het maakte op hem een verpletterende indruk.

• Tekst gaat verder onder het fotoblok.

Eduardus Lee: ‘Dit is kleindochter Marina Mahler samen met dirigent Iván Fischer. Ze zijn al heel lang bevriend. Dit intieme, ongedwongen moment schoot ik na een van de concerten in de antichambre, vlak voordat de champagne op tafel kwam.’

Handgeschreven briefje

De liefde voor klassieke muziek kreeg hij met de paplepel ingegeven, maar met fotografie lag dat anders, vertelt Lee in zijn huis in Hilversum. Zijn partner Ingrid, op schoot hun ruim vier maanden oude baby Elynn, luistert aandachtig mee, terwijl poes Eos parmantig rondstapt en kopjes komt geven. Op zijn zestiende maakte hij een schoolreisje naar Italië, herinnert Lee zich. ‘Mijn moeder had me haar fototoestel meegeven, een Minolta, en twee rolletjes Kodak. Toen ik later de foto’s ophaalde bij het fotolab, zat er een handgeschreven briefje bij: “Je moet serieus overwegen hier iets mee te gaan doen.”’

Dat advies sloeg hij aanvankelijk in de wind. ‘Ik was jong en eigenwijs, en bovendien had ik mijn zinnen gezet op een muziekcarrière.’ Een ernstige ziekte dwong hem die ambitie deels op te geven. Van het geld dat hij verdiende met een bijbaantje bij Albert Heijn kocht Lee zijn eerste camera. Prompt won hij een wedstrijd van Canon met een foto van zijn viool. Tien jaar lang werkte hij vervolgens in de studio en het laboratorium van een fotozaak in Vlissingen, de eerste tijd naast zijn orkestbaan. Lachend: ‘Ik heb toen ook menig briefje geschreven.’

Eén collega uit die periode wil Lee graag bij naam noemen: Koos Borg. ‘Ik ben van nature erg verlegen. Koos zat al veertig jaar in het vak. Hij leerde mij het menselijke aspect van de fotografie: hoe je mensen benadert zodat zij zo mooi mogelijk op de foto komen. Ik ben hem er nog altijd dankbaar voor.’

• Tekst gaat verder onder het fotoblok.

Eduardus Lee: ‘Deze foto maakte ik na afloop van Mahlers Vierde symfonie door het NHK Symphony Orchestra Tokyo, gedirigeerd door Fabio Luisi. Sopraan Ying Fang staat te stralen. Het publiek was door het dolle heen, ze werd als een soort Taylor Swift onthaald.’

Kind aan huis

Tien jaar geleden kreeg Lee zijn eerste opdracht van Het Concertgebouw. Hij weet het nog precies. ‘Dat was tijdens wat toen nog de Robeco Zomerconcerten heetten. Ik fotografeerde meteen maar een hele dag, want ik moest er nog voor uit Zeeland komen.’ Inmiddels is hij kind aan huis in de Amsterdamse concertzaal. Veelzeggend: ‘Sinds vorig jaar heb ik mijn eigen sleutel van Het Concertgebouw.’

Als fotograaf stel ik me dienstbaar op

Musiceren en fotograferen zijn voor hem gescheiden werelden. ‘Als fotograaf werk ik voor 99 procent in opdracht. Dat kunnen concertzalen zijn, orkesten of individuele musici. Opdrachtgevers verwachten een specifiek beeld, voor in een brochure, op een poster of website bijvoorbeeld. Ik maak geen kunst, zoals een musicus, maar stel me dienstbaar op. Die rol past me: ik ben dankbaar dat ik dit werk mag doen.’

• Tekst gaat verder onder het fotoblok.

Eduardus Lee: ‘Tijdens het Mahler Festival had ik mijn eigen fotostudio ingericht in de koninklijke ontvangkamer van Het Concertgebouw. O, wat had ik er veel voor over gehad als ik daar Gustav Mahler zelf had kunnen portretteren! Ik zou hem precies zo op de foto zetten als ik nu met zijn kleindochter Marina heb gedaan: en profil, zodat zijn krachtige gelaatstrekken duidelijk naar voren komen. Het is trouwens opmerkelijk hoeveel Marina op hem lijkt.’

Grondige voorbereiding

Het fotograferen van concerten vergt een grondige voorbereiding, legt Lee uit. Daarbij komt zijn muziekkennis goed van pas. ‘Een paar weken voor het concert beluister ik de muziek, of ik zoek de bladmuziek op. Van Mahler bijvoorbeeld heb ik alle partituren in de kast staan. Timing is essentieel, zodat je precies dat ene gebaar, die ene solo kunt vangen. Het is daarom belangrijk dat ik de stukken goed ken.’

Timing is essentieel, zodat je precies dat ene gebaar, die ene solo kunt vangen

Tevreden is Lee desondanks zelden. ‘Zodra ik mijn geheugenkaart in mijn computer leeg en de foto’s op groot scherm zie, denk ik: shit, er zijn allerlei dingen die ik beter had moeten doen. Strijkstokken voor gezichten bijvoorbeeld, of musici die net even niet spelen.’

Tegen zijn partner Ingrid: ‘Hoe vaak heb ik een existentiële crisis? Drie, vier keer per jaar?’ Na instemmend geknik: ‘Is mijn werk wel goed genoeg? Die vraag achtervolgt mij. Dat verklaart ook mijn zenuwen voor de tentoonstelling in de Leica Gallery, want hoor ik daar wel?’

Kritiek kan mij niet hard genoeg zijn, daar leer ik van

‘Aan de andere kant: mijn succes als fotograaf heb ik mede te danken aan mijn onzekerheid, daar ben ik van overtuigd. Kritiek kan mij niet hard genoeg zijn, daar leer ik van. Daarom koester ik mijn contacten met collega-fotografen: Marco Borggreve bijvoorbeeld, met wie ik intensief heb samengewerkt.’

• Tekst gaat verder onder het fotoblok.

Eduardus Lee: ‘Deze de foto maakte ik aan het eind van de Achtste symfonie, uitgevoerd door het Concertgebouworkest en Klaus Mäkelä. Een magisch moment. Het is het grootste beeld op de tentoonstelling.’

Dag en nacht in touw

Lee zet de tv aan en laat wat foto’s zien van het Mahler Festival. Daar zitten concertfoto’s tussen, maar ook portretten die hij maakte in de studio die hij tijdens het festival had ingericht. Elf dagen lang was hij zo’n beetje dag en nacht in touw. Het leverde een selectie van 2000 beelden op. ‘Die zou ik nog weleens willen uitgeven in een boek’, zegt Lee. Van zijn foto’s zijn er 28 te zien tijdens Mahler’s Universe, naast 16 foto’s van Concertgebouwdirecteur Simon Reinink.

‘Simon zit heel dicht op de huid van de musici, het plezier straalt ervan af. Zijn foto’s vormen een mooi contrast met mijn fotografie, die wat ingetogener is, wat serieuzer. Het is het verschil tussen een repetitie en een concert, zeg maar.’

Bij één van zijn foto’s staat Lee wat langer stil. Hij schoot het beeld vanaf het frontbalkon tijdens de slotmaten van de monumentale Achtste symfonie, uitgevoerd door het Concertgebouworkest onder leiding van Klaus Mäkelä. ‘Ik zeg wel dat ik nooit tevreden ben, maar van deze foto word ik heel blij. De volle zaal, het licht, het orkest dat speelt, de koren en solisten: alles klopt gewoon. En zie je dat koppie vooraan in het beeld? Dat is Marina Mahler, de kleindochter van. Bijzonder toch?’

Tentoonstelling ‘Mahlers Universe’
Leica Gallery Amsterdam

Van 8 tot en met 18 mei 2025 vond het derde Mahler Festival in de geschiedenis van Het Concertgebouw plaats. In de Grote Zaal klonken alle symfonieën, uitgevoerd door ’s werelds prestigieuze orkesten, waaronder het Concertgebouworkest, de Berliner Philharmoniker en het Chicago Symphony Orchestra. In de Kleine Zaal kwam Mahlers liedoeuvre aan bod. De concerten in de Grote Zaal waren via livestream ook in het Vondelpark te horen. Bijzondere gast tijdens het Mahler Festival was Marina Mahler, de kleindochter van de Oostenrijkse componist.

De tentoonstelling Mahler’s Universe biedt een unieke terugblik op het festival waarbij de sfeer op het podium en achter de schermen treffend in beeld is gebracht. De foto’s zijn van Eduardus Lee, vaste fotograaf van Het Concertgebouw en het Concertgebouworkest, en van Simon Reinink, directeur van Het Concertgebouw.

Over het werk van Eduardus Lee schrijft Leica: ‘Eduardus Lee vangt in zijn fotografie het alledaagse met een zeldzame gevoeligheid. Zijn werk beweegt zich op het snijvlak van observatie en verbeelding, waarbij licht, stilte en detail een centrale rol spelen. In deze tentoonstelling wordt de kijker uitgenodigd om stil te staan en opnieuw te leren kijken naar momenten die vaak onopgemerkt blijven, maar in Lee’s beelden een bijzondere zeggingskracht krijgen.’

8 mei t/m 14 juni 2026 
Leica Gallery Amsterdam
Van Baerlestraat 74
Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag van 10.00 tot 18.00 uur, zondag van 12.00 tot 17.00 uur
Gratis toegang