Maartje van de Wetering: ‘Liszt was de eerste popster’

‘Franz Liszt leidde het leven van een popster’, zegt Maartje van de Wetering. ‘Hij tourde als virtuoos pianist door Europa. Rond zijn optredens heerste een ongekende hysterie; de kranten stonden er vol van. Fans vochten om een relikwie van hem te bemachtigen: een haarlok, een sigarenpeuk, een wijnglas.’

Van de Wetering zit in de Julianafoyer van Het Concertgebouw. Het is lunchtijd. Ze is net klaar met de tweede repetitie onder leiding van regisseur Joris Nassenstein. Tussen de scriptpagina’s op tafel liggen aangebroken zakjes met luxe broodjes.

Liszt door vrouwenogen

In Lisztomania ontrafelt zij samen met pianist Joseph Moog het mysterie van deze negentiende-eeuwse superster. Het levensverhaal van Liszt vertelt ze vanuit het perspectief van drie vrouwen: zijn dochter Cosima, zijn grote liefde prinses Carolyne en zijn leerling Lina. ‘Eerlijk gezegd wist ik maar weinig van Liszt. Er ging een wereld voor mij open. Stel je voor: hij gaf zo’n 167 concerten per jaar en reisde per koets kriskras door Europa. In Parijs verkeerde hij in kringen van kunstenaars en schrijvers. Alleen al het idee dat Liszt, Chopin en Victor Hugo ooit samen in één kamer stonden, vind ik fascinerend.’

Liszt gaf zo’n 167 concerten per jaar en reisde per koets kriskras door Europa

‘Cosima was een van de drie kinderen die Liszt kreeg met de schrijfster Marie d’Agoult. Als kind kende zij haar vader amper, omdat hij altijd op reis was. Later, ze was inmiddels getrouwd met Richard Wagner, spande ze hem voor haar karretje. Prinses Carolyne was van Pools-Oekraïense adel. Zij was extreem rijk en had veel bezittingen in Rusland. De twee wilden dolgraag trouwen, maar de kerk weigerde haar eerdere huwelijk te ontbinden. Lina kwam pas in Liszts laatste levensjaren in beeld. Zij was zijn leerling, vertrouweling en wie weet meer. Ze vergezelde hem op zijn laatste reis naar Bayreuth, waar hij stierf.’

In de schaduw van Wagner

De drie vrouwen hebben elk hun eigen karakter en hun eigen verhaal. Welk personage spreekt haar het meest aan? ‘Ik denk Lina, omdat zij een enorme bewondering had voor haar meester. Zij maakte Liszt mee op zijn oude dag, toen hij zich vooral richtte op componeren. Daarin schuilt een grote tragiek: hij wilde als componist herinnerd worden, maar eindigde in de schaduw van zijn rivaal Wagner. Letterlijk, want hij werd in Bayreuth begraven toen daar het Wagnerfestival aan de gang was. Cosima weigerde de festiviteiten te stoppen; over de bloemen werd snel een zwarte lap gehangen.’

Van de Wetering won in 2017 het televisieprogramma Maestro. Muziek loopt als een rode draad door haar leven. ‘Vanaf mijn derde zat ik op balletles, waar ik veel klassieke muziek leerde kennen. In het Brabantse Vinkel, waar ik vandaan kom, zong ik in het kerkkoor en ik zat op pianoles.’ Acteren werd haar beroep, maar zingen bleef haar droom. ‘Op de Kleinkunstacademie werd mijn zelfvertrouwen als zangeres behoorlijk afgebrokkeld. Toen ik tegen de veertig liep, dacht ik: het zou toch stom zijn als ik nooit meer zing.’ Tot haar grote vreugde zit zij nu weer op zangles.

IJzeren discipline

‘Wat mij in het leven van Liszt vooral fascineert is zijn enorme toewijding’, vervolgt Van de Wetering. ‘Van kinds af aan heeft hij zich helemaal op het pianospelen gestort. Ook bleef hij geloven in zijn talent als componist. Die volharding is misschien wel musici-eigen. Mijn vriend José Sogorb Jover is hoornist in het Concertgebouworkest. Hij is dag in dag uit aan het studeren. Acteurs pakken dat anders aan. Wij denken niet om tien uur ‘s ochtends: we gaan eens even die monologen in de woonkamer repeteren. Die ijzeren discipline vind ik benijdenswaardig.’

Ik zou willen weten hoe Liszt terugkijkt op de tijd waarin hij zo weinig bij zijn kinderen was

Stel dat zij Liszt één keer zou kunnen ontmoeten, wat zou zij hem dan vragen? ‘Ik zou willen weten hoe hij terugkijkt op de tijd waarin hij zo weinig bij zijn kinderen was. Heeft hij ze gemist? Het houdt me persoonlijk bezig omdat ik me afvraag of het kunstenaarschap en het moederschap wel te combineren zijn. Ik wil een goede moeder zijn voor onze zesjarige zoon Lucas, maar acteren is óók een belangrijk deel van wie ik ben. Het is een voortdurende zoektocht naar de juiste balans.’

Een trouwjurk en stapels scripts

Trouwens, wat doet ze aan als ze straks de drie vrouwen in het leven van Liszt speelt? ‘Prinses Carolyne ontmoeten we op de vooravond van haar huwelijk met Liszt. De bruiloft gaat niet door, maar we hadden het erover of ik in een hele grote trouwjurk zou opkomen. 
Maar over de kostuums hebben we het verder nog niet gehad.’

Prinses Carolyne ontmoeten we op de vooravond van haar huwelijk met Liszt

De voorstelling krijgt de komende tijd verder vorm. Het script van Rik van den Bos en Marieke van Veen gaat Van de Wetering uit haar hoofd leren. ‘Daar heb ik mijn eigen, schoolse methode voor. Ik schrijf het over, in kleine stukjes, net zo lang tot ik een hele bladzijde in één keer kan opschrijven. Daarna ga ik de tekst hardop oefenen. Dat doe ik vervolgens terwijl ik bezig ben met een andere handeling: strijken bijvoorbeeld of het bed verschonen. Zo raakt de tekst in mijn systeem en kan ik vrij acteren.’

Tijdens zijn concertreizen deed Liszt ook Amsterdam aan. Zo speelde hij in 1842 in Frascati; Het Concertgebouw bestond toen nog niet. Wat zou hij zelf van Lisztomania vinden? Van de Wetering lacht: ‘Hopelijk zou hij ervan genieten. En misschien krijgt hij zo toch de erkenning als componist waar hij tijdens zijn leven zo naar verlangde.’