


Pekka Kuusisto: ‘Een orkest moet de ruimte krijgen om te vliegen’
do 19 nov 2026 - 4 minuten leestijd - Tekst: Hugo Jager - Foto: Bard Gundersen
Voor Pekka Kuusisto is muzikale verbreding een tweede natuur. ‘Als ik Karelische volksmuziek speel, heeft dat invloed op de manier waarop ik het Vioolconcert van Sibelius speel. Muziek is verbonden met traditie.’ Als violist én dirigent staat hij op 19 februari voor het Gothenburg Symphony Orchestra.
‘Vioolspelen of dirigeren? Dat is een onmogelijk dilemma’, zegt Pekka Kuusisto. Hij is aan de telefoon vanuit Finland en de verbinding is slecht. Het interview wordt zo nu en dan onderbroken als hij, in de hoop op een betere ontvangst, naar een andere plek in het huis loopt. ‘Ik zou absoluut niet kunnen kiezen’, zegt hij stellig. ‘Een groot deel van mijn identiteit hangt samen met het feit dat ik dat instrument bespeel.’
Er zijn allerlei situaties denkbaar die je dwingen te stoppen met vioolspelen
Dat hij daarnaast ging dirigeren, kwam voort uit angst. ‘Er zijn allerlei situaties denkbaar die je dwingen te stoppen met vioolspelen. Mijn vingers kunnen tussen een deur komen en dan is het afgelopen. Ik weet zeker dat het mij jaren van heel hard werken zou kosten om uit te zoeken wie ik ben zonder mijn viool. Dat risico wil ik niet nemen.’ Daar kwam bij dat Kuusisto zich begon af te vragen hoe hij invloed kon uitoefenen op de muziekwereld. ‘De meest voor de hand liggende oplossing was om dirigent te worden. Voor een uitvoerend musicus is het een van de invloedrijkste posities als het gaat om de muziek die het publiek te horen krijgt.’
Waarom Finland zoveel topdirigenten voortbrengt
En dus pakte Kuusisto de baton op. Hij heeft genoeg rolmodellen, want het aanbod Finse dirigenten is groot. Denk aan Klaus Mäkelä, Tarmo Peltokoski en Santtu-Matias Rouvali. Waarom is er zoveel dirigeertalent in Finland? Dat komt volgens Kuusisto vooral door Sibelius. ‘Orkesten over de hele wereld willen zijn muziek spelen. Dirigenten in Finland groeien op met die muziek. Er is veel kennis over waar de lastige passages zitten en waar je op moet letten. Die inzichten maken deel uit van de Finse dirigentenopleiding. En dan is er ook nog Jorma Panula, de Yoda van het Finse dirigentenonderwijs. Hij ontwikkelde een bijzonder succesvolle dirigeermethode.’

Ik kende het Vioolconcert van Sibelius al uit mijn hoofd voordat ik de bladmuziek ooit had gezien
De populariteit van klassieke muziek speelt volgens Kuusisto ook een rol. ‘Als je naar het noordelijkste dorpje in Fins Lapland gaat en bij het tankstation een paar lokale mannen koffie ziet drinken, is de kans groot dat ze minstens drie Finse dirigenten kunnen noemen.’
Thuis bij het Gothenburg Symphony Orchestra
Hoe groot de concurrentie ook is, Kuusisto heeft het al geschopt tot vaste gastdirigent van het Gothenburg Symphony Orchestra. ‘Ik voel me daar ontzettend op mijn plek. Er is veel gevoel voor gelijkwaardigheid. Zo lopen ze voorop als het gaat om aandacht voor vrouwelijke componisten. Als ik voorstel de onbekende Derde symfonie van Louise Farrenc te spelen, is het waarschijnlijk dat de voltallige programmacommissie in koor roept: “Ja, dat gaan we doen!” Bijzonder, want je kunt ook voor de zoveelste keer naar publiekslieveling Brahms grijpen. Niets ten nadele van Brahms hoor.’
Naast oog voor onbekend repertoire is de klank geweldig. ‘Ze hebben net als jullie Concertgebouworkest een eigen zaal, dat bepaalt voor een groot deel de klank van het orkest. Het is een volle, bijna overdadige klank.’ Volgens Kuusisto is het kwalitatief hoge niveau van het orkest deels te danken aan voormalig chef-dirigent Neeme Järvi. ‘Dat is een improvisatiegerichte dirigent. Hij is in staat om interpretaties ter plekke te laten ontstaan.’
Een nieuwe kijk op Sibelius
Die vaardigheid komt Kuusisto goed van pas in het Vioolconcert van zijn landgenoot Sibelius. Daarin zal hij in Amsterdam bij het Gothenburg Symphony Orchestra zowel soleren als dirigeren. Is dat niet onmogelijk? ‘Laten we hopen van niet’, zegt Kuusisto droog. ‘Het orkest heeft een grote band met dit stuk. En zoals ik al zei is het gemakkelijk om improviserend te werk te gaan. Vergeet ook niet dat ik in Finland ben opgegroeid. Ik kende het stuk al uit mijn hoofd voordat ik de bladmuziek ooit had gezien.’
Kuusisto had veel succes met het werk. Hij was in 1995 de winnaar van de International Jean Sibelius Violin Competition en sleepte ook de prijs voor de beste uitvoering van dat Sibelius-concert in de wacht. ‘Daarna heb ik het in een paar jaar tijd ongeveer honderd keer gespeeld en ook opgenomen. Sindsdien zijn mijn ideeën totaal veranderd. Ik speel het nu vrijer en improviseer meer.’ Dat hangt ook nauw samen met zijn belangstelling voor volksmuziek. ‘Als ik Karelische volksmuziek speel, heeft dat invloed op de manier waarop ik het Vioolconcert uitvoer.’
Volgens Kuusisto gebeurt hetzelfde bij andere werken. Als voorbeeld noemt hij Bartóks Roemeense volksdansen. ‘Als je die als jonge violist speelt, is technische perfectie het doel. Kortgeleden luisterde ik naar een Roemeense zigeunerband. De muzikanten speelden de melodieën zoals ze in hun eigen dorpen klinken. Dan wankelt alles. Het verandert de fysieke beweging van je linkerhand, je strijktechniek en zelfs de reden waarom je die muziek speelt. Want je houdt de cultuur levend met de muziek.’
Muziek die je laat vliegen
Door Kuusisto’s dubbelrol vond hij het lastig om een geschikt openingswerk uit te zoeken. ‘Ik wil dat mijn handen tijdens het dirigeren ontspannen blijven. Anders zijn mijn vingers vermoeid op het moment dat ik aan het Sibelius-concert moet beginnen. En omdat Sibelius in zijn muziek zo sterk verbonden is met kraanvogels, zwanen en de natuur, leek het me mooi om Birds of Paradise van de Zweedse componist Andrea Tarrodi uit te voeren. Met dat stuk kom je in een serene, vredige omgeving terecht.’
Na de pauze klinkt de Vijfde symfonie van Tsjaikovski. ‘De grootste uitdaging bij dat stuk is de ritmische vrijheid. Er moet voortdurend een soort eb en vloed in de muziek zitten, zonder dat het mechanisch wordt. Verder moet je zo’n geweldig orkest vooral niet in de weg lopen. Het moet de ruimte krijgen om te vliegen.’

De klank van de Grote Zaal leek het orkest op te tillen
Dat ideaal heeft Kuusisto zelf jaren terug ervaren in Het Concertgebouw met het Helsinki Philharmonic Orchestra. ‘Ik was daar om te soleren in het Vioolconcert van Tsjaikovski en speelde na de pauze spontaan mee in de Tweede symfonie van Sibelius onder Susanna Mälkki, die toen chef-dirigent was. En er gebeurde iets vreemds. De klank van de Grote Zaal leek het orkest op te tillen. Ineens voelde het alsof alles op zijn plek viel. Alsof iedereen dacht: dit is precies waar we moeten zijn. Het is mijn droom om dat zelf voor elkaar te krijgen.’




